FB

Pokutne, pojednania czy „cyryliki”?

Tadeusz Chrzanowski (1926 – 2006) w zbiorze esejów „Żywe i martwe granice” (Znak, 1974) w kilkuzdaniowej dygresji na temat śląskich krzyży pokutnych pisze: A czy owa ludowa nazwa owych krzyży – „cyryliki” – nie zachowała jakiegoś ziarna prawdy we wspomnieniu mglistego epizodu państwa wielkomorawskiego oraz pierwszych misyjnych inicjatyw? (s. 69). Pomijając sugestię dotyczącą genezy kamiennych krzyży, ciekawa jest informacja o „ludowej nazwie” tych zabytków. Niestety autor nie podaje źródła swojej na ten temat wiedzy, można jedynie domniemywać, że spotkał się z nią gdzieś na Górnym Śląsku lub Opolszczyźnie w czasie badań terenowych (wiele lat był  m. in. redaktorem „Katalogu Zabytków Sztuki”). Nota bene, w znakomitej monografii Głogówka (seria „Śląsk w Zabytkach Sztuki”, Ossolineum, 1977) opisując dość obszernie krzyż kamienny stojący na terenie dawnego zamku ten sam autor używa wyłącznie nazwy „krzyż pokutny” bez żadnych dywagacji co do nazwy.
Pozostaje zadanie dla dociekliwych: gdzie była używana ta oryginalna nazwa, kiedy się pojawiła i jakie jest jej pochodzenie?

Nadesłał: Witold Komorowski.

Od redakcji:
Głównie w Czechach i na Morawach, jak i też na Górnym Śląsku możemy spotkać się z licznymi teoriami dotyczącymi tamtejszych kamiennych krzyży, których część zaczęto w okresie międzywojennym XX stulecia nazywać tzw. cyrylometodejskimi (np. Bytom-Łagiewniki, stojący zresztą przy ulicy: Św. Cyryla i Metodego). Powstały wówczas liczne, obszerne prace (też naukowe) na ten temat, a ich autorzy próbowali dowieść w nich związek między krzyżami, a pojawieniem się na tych terenach misji chrystianizacyjnych apostołów Słowian. Niemniej jednak teoria o stawianiu kamiennych krzyży w związku z ich misją, nie wytrzymała krytyki już w czasie, kiedy była propagowana. Jej główny wyraziciel Franz Přikryl był krytykowany za zbyt pochopne, bez dowodów, przypisywanie kamiennym krzyżom i innym obiektom funkcji, z którą nic nigdy nie miały wspólnego. Niemniej jednak autor ten opublikował szereg artykułów w tym temacie, jak i wydał w Wiedniu w 1920 roku bogato ilustrowaną monografię pt. Denkmale der Heiligen Konstantin (Cyrill) und Method in Europa.

Wyślij link